Αστράγαλος


astragalos
Αστράγαλος Μακροκάρπους υποείδος Λεφκαρένσις. Λατινικό όνομα: Astragalus macrocarpus subsp. lefkarensis.

Που βρίσκεται;
Το υποείδος απαντάται αποκλειστικά στην Κύπρο, όπου έχουν εντοπιστεί έως τώρα μόνο τέσσερις πληθυσμοί κοντά στα χωριά Λεύκαρα (απο όπου πήρε και το όνομά του), Ασγάτα, Αλαμινός και Κελοκέδαρα. Το Astragalus macrocarpus υποείδος lefkarensis αναπτύσσεται σε πλαγιές ανάμεσα σε βλάστηση τύπου garrigue, η οποία αποτελεί χαμηλή δευτερογενή βλάστηση προερχόμενη από πρωτογενές αείφυλλο μεικτό δάσος. Αναπτύσσεται σε ευήλιο, ξηρό, ασβεστολιθικό έδαφος.

Πώς να το αναγνωρίσετε;
Το είδος αυτό είναι πολυετής, όρθια, τριχωτή πόα με σκληρό ινώδες ρίζωμα και εύρωστους ραβδωτούς βλαστούς ύψους 30-60 εκ. Έχει σύνθετα πτερωτά φύλλα με 15-30 αντίθετα ή επαλλάσσοντα, προμήκη φυλλάρια. Τα άνθη είναι ζυγόμορφα με λαμπερό κίτρινο χρώμα και είναι διατεταγμένα σε ομάδες των 3 έως 9 στις μασχάλες των φύλλων. Η περίοδος ανθοφορίας του είναι από Μάρτιο μέχρι Απρίλιο. Οι καρποί του είναι σχετικά μεγάλοι (2,5-5 εκ.), έχουν σχήμα οωειδές και περιέχουν μέχρι πέντε μεγάλα σπέρματα.

Ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις
Το φυτό αυτό είναι ανθεκτικό στην ξηρασία λόγω των πυκνών λευκών-γκρίζων τριχών που φέρει. Η διασπορά των σπερμάτων του γίνεται με την κύληση στο έδαφος των ώριμων καρπών, λόγω του βάρους και του ελλειψοειδούς τους σχήματος. Μέχρι σήμερα δεν έχει εντοπιστεί κάποιος άλλος μηχανισμός διασποράς των σπερμάτων σε σημεία με ανηφορική κλίση. Ωστόσο ο πολλαπλασιασμός του υποείδους με ριζώματα πιθανότατα εμποδίζει τη σταδιακή μετακίνηση του πληθυσμού προς χαμηλότερα σημεία.

Γιατί απειλείται;
Το υποείδος αυτό έχει χαρακτηρισθεί ως CR (Κρίσιμα Κινδυνεύον) σύμφωνα με τα κριτήρια του Κόκκινου Καταλόγου της IUCN B2ab(v). Αυτό σημαίνει ότι ο πληθυσμός του είδους είναι διαιρεμένος σε πολύ απομονωμένους και αποκομμένους υποπληθυσμούς και ο αριθμός των ατόμων του μειώνεται. Το τυπικό υποείδος Astragalus macrocarpus subsp. macrocarpus, το οποίο απαντάται στην Ανατολική Μεσόγειο και στην Τουρκία δεν απειλείται, σε αντίθεση με το κυπριακό υποείδος lefkarensis. Το υποείδος παράγει πολύ μικρούς αριθμούς σπερμάτων, με αποτέλεσμα η αναπαραγωγή του να γίνεται κυρίως βλαστητικά. Το γεγονός αυτό οδηγεί τους τέσσερις μικρούς πληθυσμούς του υποείδους σε χαμηλή γενετική ποικιλότητα, η οποία τελικά μπορεί να περιορίσει την ικανότητά τους να προσαρμόζονται σε περιβαλλοντικές μεταβολές.

Κατά τη διάρκεια της άνοιξης, ένα κολεόπτερο της οικογένειας Bruchidae γεννά τα αυγά του πάνω στα άνθη του φυτού. Η κάμπια, η οποία εκκολάπτεται μέσα στα σπέρματα, καταναλώνει τα θρεπτικά τους συστατικά, καταστρέφοντας το 50-75% των σπερμάτων. Η κατανάλωση των σπερμάτων μαζί με την αποβολή των καρπών και των ανθέων αποτελούν τις βασικές αιτίες για τη χαμηλή αναπαραγωγική επιτυχία του υποείδους.

Η επέκταση των τουριστικών δραστηριοτήτων γύρω από τα Λεύκαρα επισύρει νέους κινδύνους για το υποείδος, συμπεριλαμβανομένης της οικιστικής ανάπτυξης και της συλλογής του από συλλεκτες φυτών. Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι σε μια τουριστική ιστοσελίδα αναφέρεται η παρουσία του Astragalus macrocarpus υποείδους lefkarensis στην περιοχή, καθώς και το σημείο που εντοπίζεται, κατά μήκος ενός μονοπατιού πεζοπορείας.

Πηγή: Τα 50 κορυφαία φυτά της Μεσογείου
IUCN/SSC Ομάδα Ειδικών για τα Φυτά των Νησιών της Μεσογείου