Ζημιές στο περιβάλλον και στην υγεία του ανθρώπου από τη μη ορθή χρήση των λιπασμάτων


Οι ζημιές από τα χημικά λιπάσματα προκαλούνται από υπερβολική δόση, από τα υπολείμματα τους στο έδαφος και από τη μετακίνηση τους στα νερά (ποτάμι, θάλασσα, λίμνη). Τα νιτρικά άλατα που καταλήγουν στα υπόγεια νερά δεν προέρχονται μόνο από τη ποσότητα του λιπάσματος που δεν «χρησιμοποιήθηκε» αλλά είναι και αποτέλεσμα της αποσύνθεσης φυτικών υπολειμμάτων, οργανικής ουσίας του εδάφους αλλά και από την αποχέτευση ακάθαρτων νερών.
Οι απώλειες αζώτου από τα λιπάσματα δεν είναι όλες οι ίδιες. Η μεγαλύτερη ποσότητα αμμωνίας χάνεται από την ουρία, ενώ μικρότερες ποσότητες χάνονται από τη θειική αμμωνία και τη νιτρική. Οι απώλειες του αζώτου κυμαίνονται γύρω στο 20-30%.
Εκτός από τα χημικά λιπάσματα, το περιβάλλον ρυπαίνουν και τα οργανικά. Η απώλεια των θρεπτικών συστατικών είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον τύπο εδάφους αλλά και με τον τρόπο χρήσης των λιπασμάτων. Τα ελαφρά εδάφη επιτρέπουν πιο εύκολα τη μετακίνηση των νιτρικών και κατά συνέπεια την ρύπανση των υπόγειων νερών, ενώ τα θρεπτικά που καταλήγουν στις λίμνες και στα ποτάμια διαταράσσουν την ισορροπία στο οικοσύστημα και παρατηρείται αύξηση του πληθυσμού κάποιων οργανισμών.
Η έντονη προσθήκη λιπασμάτων στο έδαφος οδηγεί σε υψηλή περιεκτικότητα ορισμένων στοιχείων, στα φυτά έχουμε τοξικές πυκνότητες με αποτέλεσμα τα παραγόμενα προϊόντα να είναι ακατάλληλα για κατανάλωση. Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται πιο συχνά με τη προσθήκη αζωτούχων λιπασμάτων, όπου στα φυτά συσσωρεύεται ποσότητα νιτρικών αλάτων οι οποίες δεν μεταβολίζονται. Σε καλλιέργειες με αυξημένη επιφάνεια φυλλώματος, π.χ. μαρούλι, η ποσότητα των νιτρικών αλάτων είναι αρκετά μεγαλύτερη.
Σημαντικό ρόλο παίζει και το μέρος του φυτού που είναι για κατανάλωση. Η περιεκτικότητα των νιτρικών είναι πάντοτε μεγαλύτερη στους βλαστούς και στα φύλλα και λιγότερο στους καρπούς.
Έχει παρατηρηθεί ότι οι καλλιέργειες με μικρή βλαστική περίοδο, οι πρώιμες ποικιλίες λαχανικών αλλά και η ανεπαρκής ένταση φωτισμού (στα θερμοκήπια κυρίως) είναι αιτίες για περισσότερα νιτρικά.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση με απόφαση της έχει ορίσει ότι το νερό που καταναλώνεται από ανθρώπους και ζώα δεν πρέπει να περιέχει περισσότερο από 11,3 mg/lit νιτρικό άζωτο.
H ορθολογική χρήση της λίπανσης μειώνει σημαντικά τις επιπτώσεις ενώ αυξάνει και την αποδοτικότητα των λιπασμάτων. Η λίπανση πρέπει να γίνεται με βάση τις οδηγίες και τις συμβουλές των υπευθύνων, να μην χορηγούνται δόσεις παραπάνω από τις αναγκαίες για τα φυτά, η αζωτούχος λίπανση στα αμμώδη(ελαφριά) εδάφη να χορηγείται με πολλές μικρές δόσεις και ανάλογα με την ανάπτυξη των φυτών, η ποσότητα λίπανσης το φθινόπωρο και τον χειμώνα να περιορίζεται(κυρίως όταν ο κήπος μας είναι σε ακάλυπτη έκταση) γιατί το 90% των απωλειών του αζώτου εμφανίζεται αυτούς τους μήνες, να γίνεται άμεση ενσωμάτωση των λιπασμάτων στο έδαφος, να γίνεται σωστή αντιμετώπιση ασθενειών, εχθρών, ζιζανίων γιατί συμβάλει στη καλύτερη αξιοποίηση των θρεπτικών συστατικών των λιπασμάτων, να χρησιμοποιούνται αζωτούχα λιπάσματα βραδείας αποδέσμευσης (δράση αρκετών μηνών και χωρίς τον κίνδυνο εγκαυμάτων).

Σοφία Παπάζογλου για το www.kalliergo.gr
Τεχνολόγος Γεωπόνος Msc “Διαχείριση Περιβάλλοντος”